چین منجی دیپلماسی ترامپ می‌شود؟
در حالی که دولت آمریکا با افزایش فشار افکار عمومی برای پایان دادن به تنش‌های هسته‌ای با ایران و کاهش درگیری‌های منطقه‌ای مواجه است، گزارش‌های جدید نشان می‌دهند که واشنگتن به دنبال فعال‌سازی ظرفیت دیپلماتیک چین برای تأثیرگذاری بر محاسبات تهران است. با این حال، تحلیلگران معتقدند پکن انگیزه‌ای برای همراهی با خواسته‌های واشنگتن ندارد و اولویت‌های راهبردی چین با نیاز فوری آمریکا برای خروج از بحران هم‌راستا نیست.
به گزارش واشنگتن‌پست، جیکوب جی. دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در تلاش برای دستیابی به آتش‌بس جدید و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای با میانجی‌گری قطر، فعالیت‌های دیپلماتیک خود را تشدید کرده است. این گزارش همچنین اشاره می‌کند که کاخ سفید تمایل دارد چین را به معادلات دیپلماتیک جنگ ایران و آمریکا وارد کند و از نفوذ پکن بر تهران برای تسهیل روند پایان دادن به درگیری‌ها استفاده کند.
دیوید ایگناتیوس، ستون‌نویس واشنگتن‌پست، در گزارشی به دشوارتر شدن شرایط سیاسی دونالد ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای اشاره کرده و می‌نویسد یافتن راهی برای خروج از جنگ با ایران، به دلیل افزایش نارضایتی افکار عمومی آمریکا از تداوم درگیری‌ها، به فوری‌ترین چالش پیش روی کاخ سفید تبدیل شده است. در همین راستا، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، با حمایت ترامپ به پکن سفر کرده و از مقام‌های چینی خواسته است از نفوذ خود بر تهران برای کمک به پایان دادن به جنگ استفاده کنند.
به گفته یک مقام آمریکایی آگاه از این رایزنی‌ها، چین پیام واشنگتن را به ایران منتقل کرده است. این تحول نشان می‌دهد که دولت آمریکا، در کنار پیگیری مسیرهای مستقیم و میانجی‌گرانه، به دنبال فعال کردن ظرفیت دیپلماتیک پکن برای اثرگذاری بر محاسبات تهران است. در همین حال، بسنت همچنان مدیریت روابط آمریکا و چین را در آستانه سومین دیدار سران دو کشور در سال جاری بر عهده دارد. ترامپ در دیدار ماه سپتامبر خود در واشنگتن از شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، خواست در مساله ایران کمک کند. این موضوع در دیدار ۱۸ نوامبر دو رئیس‌جمهور در شنژن بار دیگر مطرح خواهد شد، جایی که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه نیز حضور خواهد داشت.
با این حال، نشریه فارن‌پالیسی در تحلیل جدیدی، با اشاره به ملاحظات راهبردی، اقتصادی و ژئوپلیتیک چین، معتقد است پکن انگیزه‌ای برای اعمال فشار بر ایران به منظور پذیرش شروط آمریکا و پایان دادن به جنگ ندارد. چین از شکل‌گیری نظم امنیتی منطقه‌ای با محوریت کشورهای خاورمیانه و کاهش وابستگی آنها به ایالات متحده حمایت می‌کند؛ رویکردی که با منافع مشترک تهران و پکن همخوانی دارد.
این نشریه همچنین می‌افزاید که روابط با ایران برای چین در تعاملاتش با واشنگتن اهمیت راهبردی دارد و می‌تواند به‌عنوان اهرمی در مناسبات دوجانبه مورد استفاده قرار گیرد. در چنین شرایطی، پکن دلیلی نمی‌بیند که بدون دریافت امتیازی از آمریکا، تهران را برای پذیرش خواسته‌های واشنگتن تحت فشار بگذارد. به‌ویژه آنکه دولت ترامپ نه ابزار فشار موثری بر چین در اختیار دارد و نه اراده‌ای جدی برای استفاده از آن.
فارن‌پالیسی همچنین تاب‌آوری انرژی چین را از عوامل کاهش انگیزه این کشور برای مداخله می‌داند. توسعه منابع داخلی نفت و گاز، اتکای گسترده به زغال‌سنگ و سهم کمتر نفت در سبد انرژی چین، آسیب‌پذیری پکن را در برابر اختلالات نفتی منطقه کاهش داده است. بر این اساس، اولویت چین نه نجات آمریکا از جنگ، بلکه میانجی‌گری میان ایران و کشورهای عربی خلیج فارس است؛ مسیری که هم به تقویت نظم امنیتی مستقل از واشنگتن کمک می‌کند و هم وجهه منطقه‌ای پکن را بهبود می‌بخشد.
در همین حال، تهران نیز حساب ویژه‌ای روی پکن باز کرده است. به گزارش دنیای اقتصاد، علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، دوشنبه ۱۱ آبان به چین سفر کرد. این سفر در حالی انجام شد که محسن رضایی، رئیس سابق مجلس شورای اسلامی، نیز به روسیه سفر کرده بود. این همزمانی نشان‌دهنده تداوم رایزنی‌های راهبردی تهران با دو متحد شرقی خود در مقطع حساس کنونی است.
به گفته تحلیلگران، اگر در آینده ایران و آمریکا به توافق برسند، احتمال دارد برخی میانجی‌ها، از جمله چین، در کمیته نظارت بر اجرای آن مشارکت داشته باشند. پکن می‌تواند با ابزارهایی چون سرمایه‌گذاری، همکاری‌های انرژی، سازوکارهای اقتصادی و تضمین‌های سیاسی چندجانبه، هزینه نقض تعهدات را برای طرفین افزایش دهد.
منبع: دنیای اقتصاد
