سهم مردم «نان آجری» است
در خاطرات میرزا جوادخان عامری، معروف به معین‌الممالک و آخرین وزیر کشور دوران پهلوی اول، به بحران شدید اقتصادی و اجتماعی پس از اشغال ایران توسط نیروهای متفقین در شهریور ۱۳۲۰ اشاره شده است. این در حالی است که ورود ارتش‌های شوروی و بریتانیا به ایران در چارچوب جنگ جهانی دوم، به گفته خود عامری، موجب افزایش ناگهانی قیمت‌ها و کمبود مواد غذایی در سراسر کشور شد.
بر اساس خاطرات وی، نیروهای متفقین برای تأمین نیازهای خود، گندم، جو، سیب‌زمینی، برنج، عدس، لوبیا، گوشت گاو و گوسفند و سایر مواد خوراکی را به حجم گسترده از طریق دلالان ایرانی خریداری می‌کردند و سپس با کامیون به پایگاه‌های خود منتقل یا حتی به خارج از مرز ایران صادر می‌شدند. این خریدهای انبوه، علاوه بر کاهش شدید موجودی کالا در بازار داخلی، موجب افزایش قیمت‌های غیرقابل کنترل شد.
عامری در خاطراتش می‌نویسد که کسبه و دلالان سودجو، با احتکار مواد غذایی، قیمت‌ها را به حداکثر رساندند. به عنوان مثال، قیمت برنج دم سیاه از ۳ ریال به ۷ ریال، سیب‌زمینی از ۱ ریال به ۲ ریال، روغن از ۲۵ ریال برای ۳ کیلو به ۷۰ ریال برای همان مقدار و گوشت گوسفند از ۱۵ ریال به ۳۰ ریال در کیلو افزایش یافت. این افزایش قیمت‌ها در حالی رخ داد که نان نیز به شدت کمیاب شده بود و مردم تهران با نوعی نان سفت و تیره‌رنگ به نام «نان سیلو» یا «نان آجری» مواجه بودند که گاهی حاوی سوسک و مگس نیز بود.
عامری در این خاطرات، وضعیت اسفناک خواربار کشور را به عدم وفای متفقین به تعهدات خود نسبت می‌دهد و می‌نویسد که این بحران تا حدی ناشی از عدم اجرای موافقت‌نامه‌های قبلی با این کشورها بوده است.
منبع: دنیای اقتصاد
