ایران و استراتژی پوشش ریسک

در حالی که ایران در تلاش برای ایجاد ترتیبات امنیتی جدید در منطقه با دیپلماسی فعالانه پیش می‌رود، تغییرات اساسی در ساختار دفاعی و نظامی کشور نیز در جریان است. این رویکرد دو لایه، که به نظر می‌رسد با هدف کاهش خطر بازگشت به درگیری و در عین حال آماده‌سازی برای سناریوهای احتمالی نظامی طراحی شده، نشان‌دهنده استراتژی جدیدی در سیاست خارجی و امنیتی تهران است.

نشست چهارجانبه‌ای که اخیراً در تهران با حضور مقام‌های ارشد ایران، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه برگزار شد، نخستین نشانه عملی این رویکرد محسوب می‌شود. این نشست که ریاست آن بر عهده محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، بود، با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. حضور همزمان این مقامات نشان می‌دهد که دیپلماسی منطقه‌ای ایران دیگر صرفاً ابتکار وزارت امور خارجه نیست، بلکه با حمایت کامل نهادهای سیاسی، امنیتی و نظامی همراه است.

به گزارش فارن پولیسی، در گذشته برخی از تلاش‌های دیپلماتیک ایران با چالش‌هایی در مرحله اجرا مواجه می‌شدند، زیرا نهادهای امنیتی و نظامی به‌طور کامل در این فرآیند مشارکت نداشتند. اما حضور نمایندگان اصلی قدرت در نشست تهران نشان از شکل‌گیری اجماع گسترده‌تری در مورد ضرورت استفاده از دیپلماسی برای مدیریت بحران‌های منطقه‌ای دارد.

ترکیب هیات‌های خارجی نیز نشان می‌دهد که گفت‌وگوها فراتر از سطح مناسبات سیاسی معمول پیش رفته‌اند و به مسائل امنیتی و دفاعی منطقه نیز می‌پردازند. عربستان، پاکستان و ترکیه که در چارچوب پیمان دفاعی مکه با یکدیگر همکاری می‌کنند، با حضور در این نشست زمینه‌ساز تعریف جایگاه جدیدی برای ایران در معماری امنیتی منطقه شده‌اند.

در پایان این نشست، اگرچه بیانیه مشترک جزئیات روشنی از سازوکارهای اجرایی ارائه نکرد، اما پیام سیاسی آن مهم بود: ایران در این مرحله تمایلی به تشدید فوری تنش با همسایگان ندارد و به دنبال ایجاد کانال‌هایی برای مدیریت اختلافات است. با این حال، نشانه‌های آمادگی نظامی ایران نیز قابل توجه هستند.

فارن پولیسی انتصاب مهرداد اخلاقی به‌عنوان وزیر دفاع جدید ایران را یکی از مهم‌ترین تغییرات اخیر در ساختار دفاعی کشور می‌داند. اخلاقی پیش از این ریاست گروه صنعتی شهید باقری را بر عهده داشت و در سازمان صنایع هوافضا و سازمان صنایع دفاع فعالیت می‌کرد. این انتصاب با توجه به سابقه او در زمینه توسعه موشک‌ها و پهپادها، نشان‌دهنده تمرکز جدیدی بر بازسازی ظرفیت‌های نظامی است که در جریان حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده‌اند.

تحلیلگران معتقدند که این تغییر در ساختار دفاعی ایران با توجه به تحولات سیاسی آمریکا و اسرائیل نیز مرتبط است. انتخابات اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا به‌عنوان دو متغیر اصلی در محاسبات امنیتی تهران در نظر گرفته می‌شوند. پیروزی احتمالی دموکرات‌ها در آمریکا ممکن است قدرت مانور دونالد ترامپ برای ادامه عملیات نظامی طولانی‌مدت را محدود کند، در حالی که تغییرات در ساختار قدرت اسرائیل نیز می‌تواند تأثیرات مهمی بر سیاست‌های امنیتی منطقه داشته باشد.

در مجموع، ایران در حال مدیریت هم‌زمان دو مسیر استراتژیک است: از یک سو، تلاش برای کاهش احتمال گسترش درگیری با مشارکت دادن همسایگان در ترتیبات امنیتی منطقه، و از سوی دیگر، افزایش هزینه هرگونه اقدام نظامی احتمالی با بازسازی توان موشکی و پهپادی. این دو مسیر لزوماً متناقض نیستند، بلکه در شرایطی که چشم‌انداز رفتار آمریکا و اسرائیل قابل پیش‌بینی نیست، اجزای یک راهبرد واحد برای مدیریت نااطمینانی محسوب می‌شوند.

به تعبیر فارن پولیسی، ایران در حال حاضر نه از احتمال توافق و کاهش تنش چشم‌پوشی می‌کند و نه آمادگی خود را برای بازگشت به رویارویی نظامی کنار می‌گذارد. این کشور در انتظار بهترین سناریو است، اما خود را برای بدترین سناریو نیز آماده می‌کند.

منبع: دنیای اقتصاد