تحولی جدید در مذاکرات ایران و آمریکا/ تهران پیشنهادی مرتبط با برنامه هسته‌ای خود را بررسی می‌کند
در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای و تهدیدهای نظامی از سوی دولت ترامپ به اوج رسیده است، گزارش‌های جدیدی از بررسی پیشنهادهای میانجی‌گری در خصوص برنامه هسته‌ای ایران منتشر شده‌اند. این تحرک دیپلماتیک در حالی رخ می‌دهد که احتمال بازگشت به جنگ گسترده میان تهران و واشنگتن، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، بار دیگر مطرح شده است.
بر اساس گزارش الیزابت هیگدورن در المانیتور، مقام‌های ایرانی در حال بررسی پیشنهادهای مشخصی هستند که توسط میانجی‌ها در خصوص برنامه هسته‌ای ارائه شده‌اند. این گزارش در حالی منتشر می‌شود که تهران تا پیش از این، تأکید کرده بود که بدون پاسخ به خواسته‌های اصلی خود، از جمله کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، حاضر به مذاکره نیست.
روزنامه نیویورک تایمز نیز در گزارشی روز پنجشنبه، از بررسی «پیشنهادهای مشخص» توسط مقامات ایرانی خبر داده است. این گزارش نشان می‌دهد که تهران ممکن است آمادگی مجددی برای ورود به مذاکرات هسته‌ای نشان دهد، در حالی که پیش از این، هرگونه گفت‌وگو را بدون پیش‌شرط‌های مشخص رد کرده بود.
این تحرک در شرایطی شکل گرفته که دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا موفق به کسب کنترل کنگره شدند. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه نارضایتی عمومی از جنگ را یکی از عوامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان در این انتخابات دانست. این تغییر سیاسی در واشنگتن ممکن است فشارهای جدیدی بر روی دولت ترامپ برای کاهش تنش‌ها با ایران وارد کند.
قطر به عنوان میانجی اصلی در این مذاکرات، نقش کلیدی ایفا می‌کند. بر اساس طرح پیشنهادی، ایران موافقت کرده است که در صورت رفع محاصره دریایی بنادر خود، تنگه هرمز را بازگشایی کند. شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر قطر، روز جمعه در تماس تلفنی با دونالد ترامپ، بر اهمیت استفاده از دیپلماسی برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها تأکید کرد.
با این حال، پیشرفت‌های اخیر در مذاکرات با چالش‌های جدی روبرو است. یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های آمریکا، ذخیره ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در اختیار ایران است. برآوردها نشان می‌دهد که این مقدار اورانیوم در صورت غنی‌سازی بیشتر، می‌تواند برای تولید حداکثر ۱۱ سلاح هسته‌ای استفاده شود. بخش عمده این ذخیره در تأسیسات هسته‌ای اسفهان و در زیر زمین نگهداری می‌شود.
تهران بارها تأکید کرده است که برنامه‌ای برای ساخت سلاح هسته‌ای ندارد، اما محدودیت دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تأسیسات هسته‌ای ایران، از جمله کوه کلنگ، همچنان یکی از بزرگ‌ترین موانع مذاکرات است. ایران ادعا می‌کند که این تأسیسات برای مونتاژ سانتریفیوژها استفاده می‌شود، اما برخی تحلیلگران معتقدند که ممکن است کارکردهای دیگری نیز داشته باشد.
دولت ترامپ نیز خواهان دسترسی بازرسان بین‌المللی به تأسیسات هسته‌ای ایران است. تهران پس از حملات آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵، دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به سه مرکز اصلی هسته‌ای خود در فردو، اصفهان و نطنز را محدود کرده بود.
روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که مقام‌های ایرانی ممکن است از روز یکشنبه برای ادامه رایزنی‌ها در خصوص پیشنهادهای جدید میانجی‌ها به دوحه سفر کنند. بر اساس این گزارش، قطر و دیگر کشورهای منطقه در حال پیشبرد طرحی هستند که هدف آن کاهش دوره مقدماتی اعتمادسازی از ۶۰ روز به تنها دو روز است، تا مذاکرات اصلی بدون تأخیر آغاز شود.
این طرح همچنین پیش‌بینی می‌کند که در گام‌های نخست، اقداماتی مانند کاهش محاصره دریایی آمریکا و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران انجام شود، در حالی که تهران نیز برای همکاری با بازرسان آژانس و بازگشایی تنگه هرمز اقدام کند. با این حال، هنوز مشخص نیست که ایران با این چارچوب موافقت خواهد کرد یا خیر.
در این میان، دولت ترامپ همچنان بر دریافت امتیازهای مشخص از ایران قبل از پیشرفت در مسیر توافق تأکید دارد، در حالی که بخش قابل‌توجهی از برنامه هسته‌ای ایران در حملات آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ آسیب دیده است.
منبع: دنیای اقتصاد
